En peligro crítico (CR)Ejemplares y vouchers reservados por conservación
Descripción y datos generales
Publicación original
Bertol. (1893). Revis. Gen. Pl., 3(3), 375.
Status
Nativa
Hábito
Árbol
Ciclo de vida
Perenne
Descripción morfológica
Árboles dioicos, hasta de 25-40(-50) m de alto, con troncos rectos, hasta de 1,50 m de diámetro y corteza gruesa y fisurada, que se exfolia en pequeñas placas, grisácea exteriormente, rojiza interiormente; exudado resinoso rojizo. Cuando joven el porte de las plantas es piramidal, luego adquiere forma aparasolada por la caída de las ramas basales. Ramas primarias 5-8-verticiladas, hasta de 5 m de largo, horizontales o ligeramente descendentes pero irguiéndose en las extremidades; ramas de segundo orden alternas o subverticiladas. Hojas laxamente imbricadas, excepto en la base de los conos, donde son más densas; láminas linear-lanceoladas, levemente asimétricas, de 2-4,5(-6) cm × 5-10 mm, nervio medio visible, verdes o glaucas. Conos masculinos solitarios o en grupos pequeños, en el extremo de un corto rámulo axilar, subcilíndricos, de 8-20 × 1,2-3 cm, erectos, volviéndose algo péndulos en la antesis; microsporofilos connados, de contorno cuneado a rómbico, de 4-5 × ca. 3 mm, ápice curvado, margen entero; sacos polínicos 8-12, lineares, de 3-8 mm de largo, colgantes, dispuestos en 2 filas. Conos femeninos a menudo agrupados de a 3-5, erectos, ovoides cuando inmaduros, globosos cuando maduros, de 12-20 cm de diámetro; macrosporofilos 100-300, ovoideo-oblongos, ca. 5 × 2 cm, castaños, con apéndice distal recurvado, hasta de 8 mm de largo, siendo por lo común estériles los macrosporofilos basales y apicales, los fértiles están adheridos a los óvulos. Semillas ovoideooblongas, ca. 3,5 × 1,5 cm, castaño-rojizas cuando maduras.
Distribución
Distribución y hábitat
Crece formando «pinares» en la provincia biogeográfica Paranaense, principalmente en el sudeste de Brasil (en los estados de Paraná, Santa Catarina y Rio Grande do Sul) y el nordeste de Misiones, entre los 400 y los 1500 m s.m., donde las lluvias superan los 1500 mm anuales y los suelos son ácidos, lateríticos; también en Paraguay. Actualmente en la Argentina crecen ejemplares adultos o jóvenes, aislados, habiendo desaparecido prácticamente los pinares naturales; los hay cultivados.
Elevación sobre el nivel del mar
Elevación mínima
400 (m s. m.)
Elevación máxima
1500 (m s. m.)
Distribución por país
Argentina
Misiones
Brasil
Paraná
Rio Grande do Sul
Santa Catarina
Sinonimia (28 sinónimos)
El nombre aceptado actualmente para la Flora del Cono Sur es Araucaria angustifolia(Bertol.) Kuntze.
Referencia bibliográfica:
Seleccione un encabezado para ordenar; vuelva a pulsarlo para invertir el orden.
(Bertol.) Kuntze · var. Mattos
1997
Loefgrenia
111 · 1, Fig. 1-2
(Bertol.) Kuntze · var. Reitz
1966
Fl. Il. Catarinense
Fas ARAU · 14
(Bertol.) Kuntze · var. Reitz
1966
Fl. Il. Catarinense
Fas ARAU · 13
(Bertol.) Kuntze · f. Mattos
1966
Loefgrenia
23 · 1
(Bertol.) Kuntze · var. Mattos
1962
Loefgrenia
6 · 2
(Bertol.) Kuntze · var. Reitz & Klein
1966
Fl. Il. Catarinense
Fasc ARAU · 10
(Bertol.) Kuntze · var. Reitz & Klein
1966
Fl. Il. Catarinense
Fasc ARAU · 13
(Bertol.) Kuntze · var. Reitz & Klein
1966
Fl. Il. Catarinense
Fasc ARAU · 14
(Bertol.) Kuntze · var. Reitz & Klein
1966
Fl. Il. Catarinense
Fasc ARAU · 11
(Bertol.) Kuntze · var. Reitz & Klein
1966
Fl. Il. Catarinense
Fasc ARAU · 14
(Bertol.) Kuntze · var. Mattos
1966
Loefgrenia
23 · 1
Gordon
A. Rich.
1822
Dict. Class. Hist. Nat.
1 · 512
A. Rich. · var. (Hort ex Carrière) L.H. Bailey & Raffill
A. Rich. · var. (Pi. Savi) Gordon
1858
Pinetum
24
A. Rich. · var. Hort ex Carrière
1855
Traité Gén. Conif.
415
Lamb. ex Loudon, hom. illeg.
1830
Hort. Brit. [Loudon]
403
Loudon · var. (Parl.) DC.
1868
Prodr.
16(2) · 371
(Vell.) Stellfeld
1944
Trib. Farm. Brasil
12 · 181
Hort ex Carrière
Hort ex Carrière
Gordon
Pi. Savi
1841
Atti Firenz
458, 783
Parl.
1861
Bull. Soc. Bot. France
8 · 89
Bertol.
1819
Opusc. Sci.
3 · 411
(A. Rich.) Carrière
1867
Traité Gén. Conif., ed. 2
2 · 860
(A. Rich.) Carrière · var. (Pi. Savi) Carrière
1867
Traité Gén. Conif., ed. 2
2 · 597
Vell.
1831
Fl. Flumin. Icon.
10[1] · tabs. 55-56
Ilustraciones
Fotos de campo
Araucaria angustifolia(Bertol.) Kuntze
Descripción: Aspecto general
Fecha: 28/11/2006
Araucaria angustifolia(Bertol.) Kuntze
Descripción: Detalle corteza
Fecha: 28/11/2006
Araucaria angustifolia(Bertol.) Kuntze
Descripción: Aspecto general
Fecha: 20/02/2005
Araucaria angustifolia(Bertol.) Kuntze
Autor: Keller, H. A.
Fecha: 2024
Araucaria angustifolia(Bertol.) Kuntze
Autor: Keller, H. A.
Fecha: 2024
Araucaria angustifolia(Bertol.) Kuntze
Autor: Keller, H. A.
Fecha: 2024
Araucaria angustifolia(Bertol.) Kuntze
Autor: Keller, H. A.
Fecha: 2024
Araucaria angustifolia(Bertol.) Kuntze
Autor: Keller, H. A.
Fecha: 2024
Ilustraciones
Araucaria angustifolia(Bertol.) Kuntze
Descripción: A. Rama con conos masculinos. B-D. Semilla
adherida al macroesporofilo, vistas ventral, dorsal y lateral, respectivamente.
Fuente: Tomado de Dimitri, M. 1972. Encicl. Argent. Agric. Jard.: 72, fig. 19. ACME
Sinónimo registrado de Araucaria angustifolia(Bertol.) Kuntze.
Publicación original
Prodr.
Año
1868
Volumen
16(2)
Páginas
371
Araucaria dioica(Vell.) Stellfeld
Sinónimo registrado de Araucaria angustifolia(Bertol.) Kuntze.
Publicación original
Trib. Farm. Brasil
Año
1944
Volumen
12
Páginas
181
Araucaria elegansHort ex Carrière
Sinónimo registrado de Araucaria angustifolia(Bertol.) Kuntze.
Araucaria gracilisHort ex Carrière
Sinónimo registrado de Araucaria angustifolia(Bertol.) Kuntze.
Araucaria lindleyanaGordon
Sinónimo registrado de Araucaria angustifolia(Bertol.) Kuntze.
Araucaria ridolfianaPi. Savi
Sinónimo registrado de Araucaria angustifolia(Bertol.) Kuntze.
Publicación original
Atti Firenz
Año
1841
Páginas
458, 783
Araucaria savianaParl.
Sinónimo registrado de Araucaria angustifolia(Bertol.) Kuntze.
Publicación original
Bull. Soc. Bot. France
Año
1861
Volumen
8
Páginas
89
Material tipo
SINTIPOS. «Araucaria... Gaudich. pl. exsicc. ex Cobija in herb. Webbiano. Araucaria brasiliensis Savi fil., pl. viv. in hort. bot. pisano. Habitat probabiliter in Boliviae montibus non procul a mare, prope Cobijam, inter 22-23 gradus latitudinis australis» (no localizados).
Columbea angustifoliaBertol.
Sinónimo registrado de Araucaria angustifolia(Bertol.) Kuntze.
Publicación original
Opusc. Sci.
Año
1819
Volumen
3
Páginas
411
Material tipo
SINTIPOS. Brasil. «In monte Corcovado prope Rio Janeiro, tum in montibus dictis la Serra degli organi, copiosissimè verò in provincia S. Pauli, cum fr., et squam. masc.» D. Raddi s.n. (no localizados).
Columbea brasiliensis(A. Rich.) Carrière
Sinónimo registrado de Araucaria angustifolia(Bertol.) Kuntze.
Publicación original
Traité Gén. Conif., ed. 2
Año
1867
Volumen
2
Páginas
860
Columbea brasiliensis(A. Rich.) Carrièrevar.ridolfiana(Pi. Savi) Carrière
Sinónimo registrado de Araucaria angustifolia(Bertol.) Kuntze.
Publicación original
Traité Gén. Conif., ed. 2
Año
1867
Volumen
2
Páginas
597
Pinus dioicaVell.
Sinónimo registrado de Araucaria angustifolia(Bertol.) Kuntze.
Publicación original
Fl. Flumin. Icon.
Año
1831
Volumen
10[1]
Páginas
tabs. 55-56
Material tipo
Vellozo, 1831, Fl. Flumin. Icon. tabs. 55-56.
Francischetti Garcia, R. J. (2002). Gimnospermas. Flora Fanerogâmica do Estado de São Paulo, 2, 1-8.
Autor
Francischetti Garcia, R. J.
Año
2002
Título
Gimnospermas
Editor del trabajo
M. das Graças Lapa Wanderley, G.J. Shepherd, A.M. Giulietti, T. S.A. Melhem, V. Bittrich & C. Kameyama
Publicación
Flora Fanerogâmica do Estado de São Paulo
Volumen
2
Páginas
1-8
Behling, H. (2000). Araukarienwälder Südbrasiliens im Spätquartär. Natur und Museum. Frankfurt a. M., 130(5), 155-161.
Autor
Behling, H.
Año
2000
Título
Araukarienwälder Südbrasiliens im Spätquartär
Publicación
Natur und Museum. Frankfurt a. M.
Volumen
130(5)
Páginas
155-161
ISSN
0028-1301
Mattos, J. R. (1997). Uma variedade nova de Araucaria Angustifolia. Loefgrenia, 111, 1-3.
Autor
Mattos, J. R.
Año
1997
Título
Uma variedade nova de Araucaria Angustifolia
Publicación
Loefgrenia
Volumen
111
Páginas
1-3
Covas, G. (1995b). Araucariaceae. Flora Fanerogámica Argentina, 4(6), 7-9.
Autor
Covas, G.
Año
1995b
Título
Araucariaceae
Publicación
Flora Fanerogámica Argentina
Volumen
4 (6)
Páginas
7-9
Vidakovic, M. (1991). Conifers, morphology and variation. Graficki Zavod Hrvatske, 1-754.
Autor
Vidakovic, M.
Año
1991
Título
Conifers, morphology and variation
Publicación
Graficki Zavod Hrvatske
Páginas
1-754
Mattos, J. R. (1972). O Pinheiro brasileiro, 1-618.
Autor
Mattos, J. R.
Año
1972
Publicación
O Pinheiro brasileiro
Páginas
1-618
Editorial / imprenta
Grêmio Politécnico D. L. P.
Lugar de publicación
São Paulo, Brasil
Reitz, P. R. & Klein, J. T. (1966). Araucariáceas. Flora Ilustrada Catarinense, Fasc. ARAU, 3-62.
Autor
Reitz, P. R. & Klein, J. T.
Año
1966
Título
Araucariáceas
Publicación
Flora Ilustrada Catarinense
Volumen
Fasc. ARAU
Páginas
3-62
Covas, G. (1939a). Las Coníferas indígenas de la República Argentina. Revista Argentina de Agronomía. Buenos Aires, 6, 29-32.
Autor
Covas, G.
Año
1939a
Título
Las Coníferas indígenas de la República Argentina
Publicación
Revista Argentina de Agronomía. Buenos Aires
Volumen
6
Páginas
29-32
Parodi, D. (1886). Notas sobre algunas plantas usuales del Paraguay, de Corrientes y de Misiones. Pablo E. Coni, 123.
Autor
Parodi, D.
Año
1886
Título
Notas sobre algunas plantas usuales del Paraguay, de Corrientes y de Misiones
Volumen
Pablo E. Coni
Páginas
123
Cabrera, A. L. (1994). Territorios fitogeográficos de la República Argentina. Fundación Vida Silvestre Argentina. Boletín Técnico, 2, xxx.
Autor
Cabrera, A. L.
Año
1994
Título
Territorios fitogeográficos de la República Argentina
Publicación
Fundación Vida Silvestre Argentina. Boletín Técnico
Volumen
2
Páginas
xxx
Martínez Crovetto, R. (1963). Esquema fitogeográfico de la Provincia de Misiones. Bonplandia, 1, 171-223.
Autor
Martínez Crovetto, R.
Año
1963
Título
Esquema fitogeográfico de la Provincia de Misiones
Publicación
Bonplandia
Volumen
1
Páginas
171-223
ISSN
0524-0476
Parodi, L. R. (1934). Las plantas indígenas no alimenticias cultivadas en la Argentina. Revista Argentina de Agronomía. Buenos Aires, 1(3), 165-212.
Autor
Parodi, L. R.
Año
1934
Título
Las plantas indígenas no alimenticias cultivadas en la Argentina
Publicación
Revista Argentina de Agronomía. Buenos Aires
Volumen
1(3)
Páginas
165-212
Parodi, L. R. (1966). La agricultura aborígen Argentina, 5-47.
Autor
Parodi, L. R.
Año
1966
Publicación
La agricultura aborígen Argentina
Páginas
5-47
Editorial / imprenta
Editorial Universitaria
Lugar de publicación
Buenos Aires
Eibl, B., Montagnini, F., Woodward, C., Szczipanski, L. & Ríos, R. (1996). Evolución de la regeneración natural en dos sistemas de aprovechamiento y bosque nativo no perturbado en la provincia de Misiones, República Argentina. Yvyraretá, 7, 63-78.
Autor
Eibl, B., Montagnini, F., Woodward, C., Szczipanski, L. & Ríos, R.
Año
1996
Título
Evolución de la regeneración natural en dos sistemas de aprovechamiento y bosque nativo no perturbado en la provincia de Misiones, República Argentina
Publicación
Yvyraretá
Volumen
7
Páginas
63-78
ISSN
0328-8854
Martínez Crovetto, R. (1968c). Notas sobre la agricultura de los indios guaraníes de Misiones (República Argentina). Etnobiológica, 10, 1-11.
Autor
Martínez Crovetto, R.
Año
1968c
Título
Notas sobre la agricultura de los indios guaraníes de Misiones (República Argentina)
Publicación
Etnobiológica
Volumen
10
Páginas
1-11
Mabberley, D. J. (1997). The Plant Book a portable dictionary of the Vascular Plants, 809.
Autor
Mabberley, D. J.
Año
1997
Publicación
The Plant Book a portable dictionary of the Vascular Plants
Páginas
809
Editorial / imprenta
Cambridge University Press
Lugar de publicación
Edinburgh, Cambridge, U.K:
Nombres comunes
Seleccione un encabezado para ordenar; vuelva a pulsarlo para invertir el orden. Abra una referencia para ver su detalle.
araucaria
castellano
araucano
curi
guaraní
curi-y
guaraní
guaraní
curíy
guaraní
kuri'i
guaraní
pinheiro do brasil
portugués
portugués
Pino de brasil
pino blanco
castellano
castellano
pino de misiones
castellano
pino paraná
castellano
Otros nombres vernáculos:
"araucaria", "curi", "curi-y", "curíy", "kuri'i", "pinheiro do brasil", "pino blanco", "pino de misiones", "pino paraná"
Usos documentados
Seleccione un encabezado para ordenar; vuelva a pulsarlo para invertir el orden. Abra una referencia para ver su detalle.
Alimenticia
semilla
Heridas
resina oleaginosa
Maderable valor alto
tronco
Úlceras
resina oleaginosa
Velas
resina oleaginosa
Otros usos:
Alimenticia (semilla
Estado de conservación
Grado de conservación:En peligro crítico (CR)
Fuente: Flora Vascular Argentina.
Se muestra la distribución por país y provincia o división equivalente. Para su conservación, se reservan los ejemplares de referencia y los vouchers.
Notas y observaciones
Nombres vulgares y usos. «Araucaria», «curi», «curi-y», «curíy», «kuri’i», «pino Brasil», «pinheiro do Brasil», «pino blanco»; «pino de Misiones», «pino paraná». Se trata de una especie forestal, ornamental y alimenticia. Su madera es altamente valorada; en la actualidad se cuenta con densos bosques artificiales en zonas tropicales y subtropicales del nordeste de la Argentina, principalmente en la provincia de Misiones. Sus semillas son ricas en hidratos de carbono.
Observación. En cuanto a su grado de conservación, se la ha indicado como «críticamente amenazada» (The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2015-4, consultado en abril de 2016).